Na de langste formatie: De slechtste campagne van de overheid ooit: Hebt u al een roetfilter? Indien niet: hebt u al een schuldgevoel? Dik 650 reclameborden langs Vlaamse wegen beletten ons te vergeten dat wij met onze dieselauto's verantwoordelijk zijn voor fijn stof en dat de Vlaamse regering ons graag 600 euro wil schenken om daar wat aan te doen. De campagne loopt al drie maanden. Er hebben zich exact 21 belangstellenden gemeld. door Douglas De Coninck Blauwe lucht, een paar maagdelijke ochtendwolkjes, een slogan ("Een roetfilter lucht op!") en een adres: www.roetfilterpremie.be. Daar kunnen we vernemen dat het nu eindelijk een beetje de goede kant op gaat met de luchtverontreiniging in Vlaanderen. De industrie heeft de afgelopen jaren hard geïnvesteerd in schonere wagens. Willen we de concentraties fijn stof echt verder doen dalen, dan is het nu zaak de bezitters van oudere dieselwagens mee te krijgen. Zij zijn de voornaamste verantwoordelijken voor de roetdeeltjes die tot diep in de longen van onze medemens dringen. Volgens een studie van de Europese Commissie sterven in België elk jaar 13.000 mensen door longaandoeningen en hart- en vaatziekten als gevolg van fijn stof. Dat is dertien keer meer dan het aantal mensen dat omkomt bij verkeersongevallen. Sinds 1 januari 2011 zit er op elke verkochte dieselwagen, standaard, een verplichte roetfilter, die 90 procent van de roetuitstoot filtert. Is ons dieseltje enkele jaartjes ouder, dan heeft een beetje statisticus redelijke argumenten om ons medeplichtig te achten aan moord.
Maar nu is er www.roetfilterpremie.be. Je kunt je garagist vragen om een halfopen (30 tot 50 procent minder fijn stof) of gesloten (90 procent) roetfilter te plaatsen, en dat kost je in theorie niks. De Vlaamse regering komt tot 600 euro tussenbeide en voorziet ook nog eens 50 euro voor de installatie. Al wat je moet doen, is een afspraak maken met je garagist. Van de meer dan 5 miljoen auto's op Belgische wegen rijden er meer dan 3 miljoen op diesel. Daarvan zijn, volgens een ruwe schatting, 2 tot 2,5 miljoen exemplaren nog niet voorzien van een roetfilter. Dat zijn de federale cijfers. Grosso modo kunnen we stellen dat het in Vlaanderen moet gaan om meer dan 1 miljoen dieselwagens. "De minister heeft nooit beweerd dat deze maatregel de problematiek van het fijn stof zou oplossen", zegt Brigitte Borgmans, woordvoerster van milieuminister Joke Schauvliege (CD&V). "Het idee was eerder: wie bekommerd is om het milieu en zijn steentje wil bijdragen, die gaan wij als Vlaamse regering helpen. Met de campagne dragen we hopelijk ook bij tot bewustwording omtrent de problematiek van het fijn stof." De Vlaamse regering maakte een budget van 7 miljoen euro vrij. Daarmee hadden in theorie meer dan 10.000 dieselrijders kunnen worden bevrijd van hun schuldgevoel. Het aanbod, zegt de website, blijft geldig tot het geld op is. De campagne werd op 17 november op gang gefloten in de toonzaal van Volvo D'hondt in Aalst. Omringd door experts hief minister Schauvliege het glas op de montage van de eerste roetfilter van de nieuwe campagne. Ze besloot haar toespraak met een dankwoord aan de vele campagnepartners: "Ik ben ook blij dat verschillende organisaties, zoals de leasemaatschappijen, Unizo, Voka Touring, VAB en Federauto, en ook een aantal invoerders de campagne steunen en hun communicatiekanalen actief inzetten om enerzijds de garagehouders te mobiliseren en anderzijds de bestuurders te sensibiliseren."
Deze week raakten de eerste cijfers bekend. Er hebben zich 21 belangstellenden gemeld. Van die 21 hebben achttien hun roetpremie ontvangen, de drie andere dossiers zijn "nog in behandeling". Ondervraagd door Peter Reekmans (LDD) kon Schauvliege specificeren dat van de achttien goedgekeurde dossiers er zes uit de provincie Antwerpen komen, vijf uit Vlaams-Brabant, drie uit Oost-Vlaanderen, drie uit Limburg en één uit West-Vlaanderen. Op dit ogenblik is van het totale budget nog 6.700.657,13 euro beschikbaar. Het gros van het uitgegeven geld werd besteed aan advertenties en publireportages in autobladen (32.000 euro) of de 650 reclamepanelen (16.000 euro). "Als ik goed kan tellen, is er drie keer zoveel geld uitgegeven aan reclame om het bestaan van de premie bekend te maken dan dat er premies zijn uitbetaald", heeft Reekmans becijferd. "Het enige meetbare resultaat van deze campagne is dat de minister even op tv is geweest om haar groene imago een beetje op te poetsen." Nog een weetje uit het antwoord van de minister: twee van de achttien roetfilters werden geplaatst in motorhomes. En ook al wou de regering ook gemeenten subsidiëren die hun hele dieselvoertuigenpark willen voorzien van een roetfilter, toch heeft geen enkel gemeentebestuur gereageerd. Zoals er ook geen enkele leasemaatschappij enige belangstelling liet blijken. Eenentwintig aanvragen is inderdaad aan de magere kant, zo geeft de minister toe, maar (letterlijk): "Dit is een verdubbeling van het aantal aanvragen ten opzichte van 2010." Tot september van vorig jaar gaf de Vlaamse regering ook al subsidies voor roetfilters, maar enkel voor bepaalde wagentypes.
Nederland startte in 2005 met het fiscaal stimuleren van de roetfilter. Wie koos voor een dieselwagen met roetfilter kreeg een korting van 600 euro op de verkeersbelasting. Direct, meteen. Er kwam ook een subsidie voor het plaatsen van filters bij oudere wagens, maar die werd begin 2009 stopgezet na een studie van het onderzoeksinstituut TNO. Een studie bij 8.000 met halfopen roetfilters uitgeruste vrachtwagens toonde aan dat de filters nauwelijks effect hadden op de uitstoot van fijn stof. Gesloten roetfilters kregen wel een goed rapport. Joany D'Hondt is gedelegeerd bestuurster bij Volvo D'hondt in Aalst. Het bedrijf is koploper op het gebied van roetfilters in Vlaanderen. De campagne werd niet toevallig op gang geblazen in de toonzaal van dat bedrijf. "Sinds de montage van die ene roetfilter tijdens de persconferentie hebben we er nog één geïnstalleerd", zegt Joany D'Hondt. "Eén. Dat maakt dus een totaal van twee (lacht). Het is nu wel zo dat Volvo hier al jaren mee bezig is, zelf al eens een eigen actie opzette bij zijn klanten en je stilaan een zeker aantal bouwjaren moet teruggaan om nog een diesel van Volvo te vinden waar geen roetfilter op zit. Waarom de campagne niet loopt? Dat valt zeer eenvoudig te verklaren: de Belg is heel erg voor het milieu. Vooral als het hem iets opbrengt. Zodra het hem wat dreigt te kosten, interesseert het hem een heel stuk minder. In het meest ideale der scenario's dekt de premie van 600 euro inderdaad de volledige installatie. In de praktijk zie je dat de totale kost bij vele merken al in de buurt komt van 1.000, en soms zelfs van 1.500 euro. Daar komt bij dat wij Belgen met onze dieselwagens veel te weinig lange afstanden doen. Er zijn mensen die hun diesel enkel gebruiken voor verplaatsingen van tien tot vijftien kilometer per dag. Dan geraakt de motor nooit volledig verhit, geraakt het opgenomen roet niet verbrand en dreigt de filter te verstoppen. Vele garagisten weten dat en waarschuwen hun klanten ook voor het gevaar. Dus, redeneert de klant: 'Ik moet hier een paar honderd euro betalen om de kans te verhogen dat mijn auto stilvalt? Hm, misschien toch maar liever niet.' Naarmate de tijd vordert, wordt het ook steeds minder aanlokkelijk. Stel: je rijdt met een wagen uit 2004. Ga je daar nu nog zware kosten aan maken?" De website www.roetfilterpremie.be laat ons zien welke stappen nodig zijn om de premie te verkrijgen. 1. Een behoorlijk ingevulde premieaanvraag opsturen. 2. Een kopie van de facturen voor aankoop en installatie. 3. Een kopie van het inschrijvingsbewijs van de auto. 4. Een kopie van het gelijkvormigheidsattest. 5. Een kopie van het typegoedkeuringsattest van de roetfilter. 6. Een kopie van het montageattest, in te vullen door de garagist. 7. Een kopie van het validatieverslag van de roetfilter. Halfweg het verzamelen en invullen van al die documenten wordt de aanvrager verder nog geconfronteerd met een breinbreker als: "Niet voor typegoedkeuringen uitgereikt door RDW."
"Dat is dus hopeloos ingewikkeld", zegt Joany D'Hondt. "Het duurt ook nog eens meer dan twee maanden voor je je geld ziet, als je aanvraag al wordt goedgekeurd. Wij hebben vorig jaar één klant gehad die vol goede moed investeerde in zijn roetfilter. Hij wou zijn steentje bijdragen aan een beter milieu, zei hij. Tot hij met zijn auto naar de technische controle moest. Ze keurden de auto af omdat het type roetfilter niet voorkwam in hun catalogus. Dat is ook zo'n verhaal dat onder garagisten de ronde doet: leefmilieu, allemaal goed en wel, maar als je bij de technische controle komt, doen ze moeilijk. Vele van de heersende vooroordelen zijn ongefundeerd of gaan terug op kinderziekten, maar het belangrijkste punt blijft: waarom zou ik als burger geld steken in iets wat mij alleen maar miserie dreigt te bezorgen?" Er leek niet echt een gebrek aan uitdagingen te zijn voor de mensen achter de campagne. We vroegen Peter Ampe, creatief directeur bij het reclamebureau Duval Guillaume, om er even naar te kijken. Hij woont in Oostende, werkt in Brussel en legt elke dag een hoop kilometers af. "Ik ben die affiche al vaak tegengekomen langs de weg, maar heb ze nooit echt opgemerkt", zegt Ampe. "Dat is een slecht teken, want vanuit mijn job kijk ik bewuster dan wie ook naar alles wat reclame is. Er zijn veel redenen waarom deze affiche onopgemerkt blijft, zoals het ontbreken van een krachtig beeld, een interpellerende headline of een nieuw inzicht. Zelfs de afzender is onzichtbaar, want het logo van de Vlaamse overheid is geplaatst in het wit op een witte achtergrond."
"De grootste reden waarom niemand op zo'n affiche reageert, is dat niemand zich aangesproken voelt. Het is essentieel dat je een doelgroep voor ogen houdt en die aanspreekt op een manier die voor die groep relevant is. Bij deze affiche krijg je nergens een signaal dat het om bestuurders van een diesel gaat. Het kan evengoed gaan om een initiatief van De Lijn. Als je wilt dat mensen reageren, moet je ze op de juiste manier aanspreken. Bijvoorbeeld door een slecht gevoel te geven omdat de bestuurder nog geen roetfilter heeft. Of door meteen te wijzen op het financiële voordeel. Of aanmoedigen dat het nu wel hoog tijd is om ook groener te rijden. Er is in deze campagne nergens een call to action of sense of urgency." Het is nochtans weinig reclamemakers gegeven, 650 borden langs alle Vlaamse autowegen. Op plaatsen waar alle andere reclamevormen worden geweerd. "Dit is een heel zichtbaar netwerk", zegt Ampe. "Een droom om iets moois voor te maken. Maar als het de bedoeling was om zo weinig mogelijk premies te moeten uitkeren, dan was dit een heel goede campagne. (lacht)" Op het kabinet-Schauvliege wordt even geschrokken van onze vraag. Welk genie of welk reclamebureau heeft de campagne 'Een roetfilter lucht op!' bedacht? "We hebben niet echt met een reclamebureau gewerkt", zegt Brigitte Borgmans. "De affiche is gemaakt door iemand die met lay-out bezig is op het departement Leefmilieu." Het kabinet kan ons nog meegeven dat de drie nog hangende dossiers deze week zijn goedgekeurd. Dat brengt het totale aantal roetfilterpremies op 21. "We kunnen ook nog melden dat de website sinds september al 6.000 keer is bezocht."
Deze week raakten de eerste cijfers bekend. Er hebben zich 21 belangstellenden gemeld. Van die 21 hebben achttien hun roetpremie ontvangen, de drie andere dossiers zijn "nog in behandeling". Ondervraagd door Peter Reekmans (LDD) kon Schauvliege specificeren dat van de achttien goedgekeurde dossiers er zes uit de provincie Antwerpen komen, vijf uit Vlaams-Brabant, drie uit Oost-Vlaanderen, drie uit Limburg en één uit West-Vlaanderen. Op dit ogenblik is van het totale budget nog 6.700.657,13 euro beschikbaar. Het gros van het uitgegeven geld werd besteed aan advertenties en publireportages in autobladen (32.000 euro) of de 650 reclamepanelen (16.000 euro). "Als ik goed kan tellen, is er drie keer zoveel geld uitgegeven aan reclame om het bestaan van de premie bekend te maken dan dat er premies zijn uitbetaald", heeft Reekmans becijferd. "Het enige meetbare resultaat van deze campagne is dat de minister even op tv is geweest om haar groene imago een beetje op te poetsen." Nog een weetje uit het antwoord van de minister: twee van de achttien roetfilters werden geplaatst in motorhomes. En ook al wou de regering ook gemeenten subsidiëren die hun hele dieselvoertuigenpark willen voorzien van een roetfilter, toch heeft geen enkel gemeentebestuur gereageerd. Zoals er ook geen enkele leasemaatschappij enige belangstelling liet blijken. Eenentwintig aanvragen is inderdaad aan de magere kant, zo geeft de minister toe, maar (letterlijk): "Dit is een verdubbeling van het aantal aanvragen ten opzichte van 2010." Tot september van vorig jaar gaf de Vlaamse regering ook al subsidies voor roetfilters, maar enkel voor bepaalde wagentypes.
Nederland startte in 2005 met het fiscaal stimuleren van de roetfilter. Wie koos voor een dieselwagen met roetfilter kreeg een korting van 600 euro op de verkeersbelasting. Direct, meteen. Er kwam ook een subsidie voor het plaatsen van filters bij oudere wagens, maar die werd begin 2009 stopgezet na een studie van het onderzoeksinstituut TNO. Een studie bij 8.000 met halfopen roetfilters uitgeruste vrachtwagens toonde aan dat de filters nauwelijks effect hadden op de uitstoot van fijn stof. Gesloten roetfilters kregen wel een goed rapport. Joany D'Hondt is gedelegeerd bestuurster bij Volvo D'hondt in Aalst. Het bedrijf is koploper op het gebied van roetfilters in Vlaanderen. De campagne werd niet toevallig op gang geblazen in de toonzaal van dat bedrijf. "Sinds de montage van die ene roetfilter tijdens de persconferentie hebben we er nog één geïnstalleerd", zegt Joany D'Hondt. "Eén. Dat maakt dus een totaal van twee (lacht). Het is nu wel zo dat Volvo hier al jaren mee bezig is, zelf al eens een eigen actie opzette bij zijn klanten en je stilaan een zeker aantal bouwjaren moet teruggaan om nog een diesel van Volvo te vinden waar geen roetfilter op zit. Waarom de campagne niet loopt? Dat valt zeer eenvoudig te verklaren: de Belg is heel erg voor het milieu. Vooral als het hem iets opbrengt. Zodra het hem wat dreigt te kosten, interesseert het hem een heel stuk minder. In het meest ideale der scenario's dekt de premie van 600 euro inderdaad de volledige installatie. In de praktijk zie je dat de totale kost bij vele merken al in de buurt komt van 1.000, en soms zelfs van 1.500 euro. Daar komt bij dat wij Belgen met onze dieselwagens veel te weinig lange afstanden doen. Er zijn mensen die hun diesel enkel gebruiken voor verplaatsingen van tien tot vijftien kilometer per dag. Dan geraakt de motor nooit volledig verhit, geraakt het opgenomen roet niet verbrand en dreigt de filter te verstoppen. Vele garagisten weten dat en waarschuwen hun klanten ook voor het gevaar. Dus, redeneert de klant: 'Ik moet hier een paar honderd euro betalen om de kans te verhogen dat mijn auto stilvalt? Hm, misschien toch maar liever niet.' Naarmate de tijd vordert, wordt het ook steeds minder aanlokkelijk. Stel: je rijdt met een wagen uit 2004. Ga je daar nu nog zware kosten aan maken?" De website www.roetfilterpremie.be laat ons zien welke stappen nodig zijn om de premie te verkrijgen. 1. Een behoorlijk ingevulde premieaanvraag opsturen. 2. Een kopie van de facturen voor aankoop en installatie. 3. Een kopie van het inschrijvingsbewijs van de auto. 4. Een kopie van het gelijkvormigheidsattest. 5. Een kopie van het typegoedkeuringsattest van de roetfilter. 6. Een kopie van het montageattest, in te vullen door de garagist. 7. Een kopie van het validatieverslag van de roetfilter. Halfweg het verzamelen en invullen van al die documenten wordt de aanvrager verder nog geconfronteerd met een breinbreker als: "Niet voor typegoedkeuringen uitgereikt door RDW."
"Dat is dus hopeloos ingewikkeld", zegt Joany D'Hondt. "Het duurt ook nog eens meer dan twee maanden voor je je geld ziet, als je aanvraag al wordt goedgekeurd. Wij hebben vorig jaar één klant gehad die vol goede moed investeerde in zijn roetfilter. Hij wou zijn steentje bijdragen aan een beter milieu, zei hij. Tot hij met zijn auto naar de technische controle moest. Ze keurden de auto af omdat het type roetfilter niet voorkwam in hun catalogus. Dat is ook zo'n verhaal dat onder garagisten de ronde doet: leefmilieu, allemaal goed en wel, maar als je bij de technische controle komt, doen ze moeilijk. Vele van de heersende vooroordelen zijn ongefundeerd of gaan terug op kinderziekten, maar het belangrijkste punt blijft: waarom zou ik als burger geld steken in iets wat mij alleen maar miserie dreigt te bezorgen?" Er leek niet echt een gebrek aan uitdagingen te zijn voor de mensen achter de campagne. We vroegen Peter Ampe, creatief directeur bij het reclamebureau Duval Guillaume, om er even naar te kijken. Hij woont in Oostende, werkt in Brussel en legt elke dag een hoop kilometers af. "Ik ben die affiche al vaak tegengekomen langs de weg, maar heb ze nooit echt opgemerkt", zegt Ampe. "Dat is een slecht teken, want vanuit mijn job kijk ik bewuster dan wie ook naar alles wat reclame is. Er zijn veel redenen waarom deze affiche onopgemerkt blijft, zoals het ontbreken van een krachtig beeld, een interpellerende headline of een nieuw inzicht. Zelfs de afzender is onzichtbaar, want het logo van de Vlaamse overheid is geplaatst in het wit op een witte achtergrond."
"De grootste reden waarom niemand op zo'n affiche reageert, is dat niemand zich aangesproken voelt. Het is essentieel dat je een doelgroep voor ogen houdt en die aanspreekt op een manier die voor die groep relevant is. Bij deze affiche krijg je nergens een signaal dat het om bestuurders van een diesel gaat. Het kan evengoed gaan om een initiatief van De Lijn. Als je wilt dat mensen reageren, moet je ze op de juiste manier aanspreken. Bijvoorbeeld door een slecht gevoel te geven omdat de bestuurder nog geen roetfilter heeft. Of door meteen te wijzen op het financiële voordeel. Of aanmoedigen dat het nu wel hoog tijd is om ook groener te rijden. Er is in deze campagne nergens een call to action of sense of urgency." Het is nochtans weinig reclamemakers gegeven, 650 borden langs alle Vlaamse autowegen. Op plaatsen waar alle andere reclamevormen worden geweerd. "Dit is een heel zichtbaar netwerk", zegt Ampe. "Een droom om iets moois voor te maken. Maar als het de bedoeling was om zo weinig mogelijk premies te moeten uitkeren, dan was dit een heel goede campagne. (lacht)" Op het kabinet-Schauvliege wordt even geschrokken van onze vraag. Welk genie of welk reclamebureau heeft de campagne 'Een roetfilter lucht op!' bedacht? "We hebben niet echt met een reclamebureau gewerkt", zegt Brigitte Borgmans. "De affiche is gemaakt door iemand die met lay-out bezig is op het departement Leefmilieu." Het kabinet kan ons nog meegeven dat de drie nog hangende dossiers deze week zijn goedgekeurd. Dat brengt het totale aantal roetfilterpremies op 21. "We kunnen ook nog melden dat de website sinds september al 6.000 keer is bezocht."
